მთავარი ეკონომიკა ქართული ენერგეტიკის ერთ-ერთი თავისებურება

ქართული ენერგეტიკის ერთ-ერთი თავისებურება

ენგურჰესის როლი და მნიშვნელობა პოლიტიკურ პროცესებში
22.12.2019
ნახვა 815

ენერგეტიკა სტრატეგიის გარეშე?

2019 წლისთვის საქართველოს ელექტრო ენერგიის ბალანსი უარყოფითია და ის წლიდან წლამდე უარესდება, რადგან 2003 წლიდან მოყოლებული განუხრელად მზარდია იმპორტი. წლიურად ელენერგიის მოხმარების ზრდა 1% დან 15% მდე მერყეობს. ნეგატიურ სტატისტიკას ემატება ისიც, რომ ენერგეტიკაში არ არსებობს გრძელვადიანი სტრატეგიის გეგმა და აბსოლუტურად გაუაზრებელი პოლიტიკა და დარგის მიმართ სტიქიური დამოკიდებულება, რაც ცხადია აისახება ზოგად მდგომარეობაზეც. ეს დარგი კომპლექსურია, თუმცა ყურადღება მინდა გავამახვილო როგორც რუსეთიდან ასევე სხვა ქვეყნებიდან განხორციელებულ იმპორტის საკითხებზე და აფხაზეთისთვის მიწოდებულ ელექტრო ენერგიაზე, რომელიც ენგურჰესსა და ვარდინილჰესს უკავშირდება. თუმცა აქვე აღსანიშნავია ისიც, რომ ეს საკითხი საქართველოს მთლიანი ელექტრო გენერაციის თითქმის 40% შეეხება და უდავოდ მნიშვნელოვანია.

ენგურჰესი და აფხაზეთის საკითხი

1997 წლიდან, მოყოლობული არსებობს საიდუმლო სიტყვიერი შეთანხმება (არ გვაქვს ინფორმაცია ვის შორის შედგა მსგავსი შეთანხმება) მასზედ რომ, ენგურჰესის კასკადის მიერ გამომუშავებული ელექტრო ენერგიის 40% აფხაზეთის წილს წარმოადგენდეს, ხოლო 60%-ს ქართული მხარე ფლობს. რაც გვაფიქრებინებს, რომ ეს ფაქტი ომში დამარცხებულის ხარკს წარმოადგენს.

რამ გამოიწვია აღნიშნული გადანაწილება?! მოგეხსენებათ რომ, კაშხლისა და წყალსაცავის სრული ნაწილი მდებარეობს საქართველოს კონტროლირებად ტერიტორიაზე, ხოლო სადერივაციო მილების და გენერაციის ნაწილი ოკუპირებულ ტერიტორიაზე, ანუ ენგურჰესიდან გამომუშავებული ელექტრო ენერგია მოგვეწოდება აფხაზეთის ოკუპირებული ტერიტორიიდან, კერძოდ, როცა აფხაზეთმა დააყენა საკითხი, რომ ვინაიდან სამანქანო დარბაზი და ენგურჰესის მართვის ფარი საბერიოში (გალის რაიონი) მდებარეობდა და ეს დაახლოებით მთელი ელექტროსადგურის ძირითადი ფონდების 40% შეადგენდა, ელექტროენერგიის 40% აფხაზეთს ეკუთვნოდა, ხოლო 60% - საქართველოს. რა თქმა უნდა, ეს არასწორად ნაანგარიშები იყო, რადგან ასეთი ანგარიში ბუნებაში არ არსებობს. უფრო მეტიც, ეს არის ერთი ელექტროსადგური, შესაბამისად არ შეიძლება მისი ცალ-ცალკე დაყოფა და საქართველოსა და აფხაზეთის ოკუპირებულ ტერიტორიებს შორის მსგავსი გადანაწილება.

ცხრილი 1 წყარო: ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორი - ESCO

სტატისტიკითაც ცნობილია რომ აფხაზეთში ელექტროენერგიის მოხმარება, ისევე როგორც საქართველში - განუხრელად მზარდი პროცესია და ზოგიერთ შემთხვევებში 40%-საც კი აჭარბებს (იხილ. ცხ. 1). დადასტურებულია ის ფაქტიც, რომ ზამთრის პერიოდში ენგურჰესიდან ქართული მხარე ფაქტობრივად ვერ იღებს ელექტრო ენერგიას და 100%-ით მიეწოდება აფხაზურ მხარეს. შეგახსენებთ, რომ ზამთრის პერიოდი სწორედ ის პერიოდია, როცა ჩვენ ვახორციელებთ რუსეთიდან და აზერბაიჯანიდან ელენერგიის იმპორტს. ბოლო წლების დაკვირვებამ აჩვენა, რომ საქართველოს ელენერგიის იმპორტზე დამოკიდებულება ზუსტად იმდენია, რამდენსაც მოიხმარს აფხაზეთი და ეს მაშინ, როცა იმპორტიდან შემოტანილ მოცულობაში საკმაოდ მაღალ ტარიფს ვიხდით, ხოლო აფხაზეთს ჩვენი კეთილი ნების გამოხატვით უსასყიდლოდ ვაწვდით ელენერგიას.

ყოველწლიური ზარალი

ცხრილში ნათლად ჩანს, ის პროცენტული მაჩვენებელი, თუ რა რაოდენობით მიეწოდება ელენერგია უსასყიდლოდ აფხაზეთს. ახლა ვნახოთ საქართველოს იმპორტზე დამოკიდებულება. 2018 წელს 2016 წელთან შედარებით ზრდამ 215% შეადგინა. თუ 2016 წელს ქვეყანამ 478.9 მლნ.კვტ.სთ ელექტროენერგია იყიდა, 2018 წელს ამ მაჩვენებელმა 1508.8 მლნ.კვტ.სთ შეადგინა. ანუ 2018 წელს თითქმის ანალოგიური მოცულობის ელენერგია მივაწოდეთ აფხაზეთს, ხოლო ჩვენ შევიძინეთ და ისიც უცხოურ ვალუტაში რაც დაახლოებით 40 მლნ $ შეადგენს. აქედან გამომდინარე შეგვიძლია ვიმსჯელოთ, რომ საქართველო მხოლოდ პირდაპირი ოპერაციული მნიშვნელობით ზარალობს 40 მლნ $ ყოველწლიურად. რაც შეეხება კონკრეტულად იმპორტს, მისი ძირითადი წილი რუსეთსა და აზერბაიჯანზე მოდის, თუმცა ბოლო წლები გვაჩვენებს, რომ აზერბაიჯანიდან უფრო მეტი შეძენა ფიქსირდება ვიდრე რუსეთიდან. ამ ასპექტში გამოვყოფდი ერთ ფაქტს, რომელიც წინა წლის მარტში დაფიქსირდა. კერძოდ, ოკუპირებული აფხაზეთის ტერიტორიაზე ელექტრო ენერგიის იმპორტი რუსეთიდან სრულიად შეწყდა და მას მერე აფხაზეთის რეგიონი სრულად დამოკიდებულია ენგურჰესიდან გამომუშავებულ ელენერგიაზე.

როგორ გადავწყვიტოთ პრობლემა?

როგორც სტატისტიკა გვიჩვენებს, საქართველოს ელენერგეტიკული მიმართულება ნელ-ნელა ჩიღში აღმოჩნდება თუ სასწრაფო ზომები არ იქნა მიღებული პოლიტიკური, ასევე ტექნიკურ–საინჟინრო–კომერციულ–ეკონომიკური მიმართულებით. ასე თუ გაგრძელდა ენერგეტიკული პოლიტიკა, მაშინ დადგება შიდა გენერაციის პრობლემის სწრაფი აღმოფხვრის საჭიროება, თუ არა და სულ მალე შესაძლებელია იმპორტის სიმძლავრეებისთვის საჭირო სადენები არასაკმარისი აღმოჩნდეს და ამასთან ერთად კიდევ უფრო მეტად გავხდეთ დამოკიდებული უცხო ქვეყნის ენერგეტიკულ რესურსზე.

რაც შეეხება ენგურჰესს, თუ აფხაზურ მხარესთან (რუსულ), მათ შორის კომერციული ხასიათის მოლაპარაკებებმა უშედეგოდ ჩაიარა, შესაძლებელია ინჟინრულ–ტექნოლოგიური გადაწყვეტილებით, ენგურჰესის გენერაციის ის ნაწილი, რომელიც აფხაზეთის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე, ანუ ენგურის მარჯვენა მხარეს იმყოფება, მოეწყოს წალენჯიხის ტერიტორიაზე, ენგურის მარცხენა მხარეს. ეს წამოწყება სავარაუდოდ 200 მლნ $-ის ინვესტიციას საჭიროებს და სწორედ მისი დახმარებით გაუთავებელი ვაჭრობა ოკუპანტთან დასრულდება და ოკუპირებული რეგიონი (აფხაზეთი) სრულად დამოკიდებული გახდება საქართველოს ენერგო რესურსებზე კომერციული თვალსაზრისით. როგორც ზემოთ აღინიშნა, რუსეთის მხრიდან არ არსებობს (ჯერ) ისეთი გადამცემი სადენი ხაზი, რომელიც უზრუნველყოფს რეგიონის სრულად დატვირთვას. ეს საკითხი კარგი პოლიტიკური ბერკეტიც ჩანს, რომელიც სამწუხაროდ დღემდე ვერცერთმა ხელისუფლებამ ვერ გამოიყენა.

გიორგი ჭაღიაშვილი

ანალიზში გამოთქმული მოსაზრებები ეკუთვნის ავტორს და შესაძლოა არ ასახავდეს ეროვნული უსაფრთხოების ფონდის თვალსაზრისს

22.12.2019
ნახვა 815

კომენტარები